“Zapomniana poetka lasu, Maria Kozłowa”

To będzie opowieść biograficzna, ale nie tylko jednym życiu .To będzie biografia twórczyni i zarazem jej wspólnoty. Opowieść o wygnaniu z raju.

Świat Marii nazywał się Machów, mieszkali tam Lasowiacy. Maria Kozłowa to ludowa poetka i działaczka to jedna z niesłusznie nierozpoznanych twórczyń w polskiej historii – chłopka, która nie zgodziła się na przypisany jej los odtwórczyni i została artystką, edukatorka, zarazem pozostając na wsi, ze wsi i wobec tej wsi.Maria Kozłowa była ekolożką avant le mot, kronikarką, liderką, ratowniczką i żałobniczką lasowiackiej kultury – o której na poziomie opowieści o polskim folklorze niczego nie wiadomo. Górale, Ślązacy, jasne – ale Lasowiacy? A kto to?

Lasowiacy wkraczają do historii Polski w XIV wieku, wtedy zaczynają wspomnienia o takiej grupie i ich tożsamości, ale osadnictwo sięga czasów Piastów. To grupa, a właściwie plemię, które zamieszkiwało puszczę sandomierską – w przeciwieństwie do innych grup etnicznych żyli w lasach, nie uprawiali roli, ale żywiła ich dzika natura. To nie był łatwy teren, Byli nomadyczni, często się przemieszczali i musieli polegać na sobie. Gęste lasy dawały nie tylko dosłowną, ale też symboliczną ochronę przed światem – Lasowiacy to była grupa „wyrzutków”, zbiegów ze świata, często uciekinierów z wojska, z nieudanych małżeństw, ludzi osobnych. Polegali na sobie i swojej wzajemnej życzliwości, więc symbolem ich społeczności, żyjącej przez wieki we względnej izolacji od reszty, stało się serce. Myślę o nich jako o polskim rdzennym ludzie, który zamieszkiwał polską „Amazonię”. Tożsamość Lasowiaków przez kolejne wielki kształtowała Puszcza Sandomierska, więc wyspecjalizowali się więc we wszystkim, co z lasem i drewnem związane – byli znakomitymi bartnikami, bednarzami, maziarzami, smolarzami, kołodziejami, a w stolarstwie osiągnęli prawdziwe mistrzostwo. Meble kolbuszowskie zdobione intarsjami od połowy XVIII wieku zachwycały w Polsce i Europie. dy już Lasowiak wybrał się na targ do miasta, a to była wielka wyprawa, załatwiał sprawunki nie tylko dla siebie, ale i okolicznych sąsiadów. Najbardziej typowym układem wsi dla osadnictwa puszczańskiego były wsie rozproszone, niejednokrotnie jednodworcze o nieregularnym układzie pól (z czasem przemienione w większe przysiółki), które powstawały ze spontanicznego zawłaszczania polan i zrębów leśnych. Od tych oddalonych sąsiadów wędrujący na targ Lasowiak miał zamówienia na kupno nafty, zapałek, odrobiny cukru, czy kuponu tkaniny albo barankowej chusty, które dla lasowiackich gospodyń były dużym wyróżnieniem. Wszystko inne wyrabiano w puszczy, a wsie były właściwie samowystarczalne. To był ich zamknięty świat, żyjący w puszczy, z puszczy, z własną logiką i stylem życia.

W ich raj wkroczyła jednak w końcu„cywilizacja”. Stało się to po Drugiej Wojnie. PRL-owski prymat industrializacji dosłownie ich wykorzenił albo raczej zrównał z ziemią. Ludzie zostali przymusowo wysiedleni, mimo protestów, rozpaczy. Opis wyrzucania ich z domów, ich emocji, łamie serce. Łamie serce opis niszczenia lasu, który przeżywali jako zabójstwo – przyroda była dla nich równie, po partnersku, żywa, co oni sami. Na miejscu wiosek i lasów powstała kopalnia siarki, życie dawne zostało zrównane z ziemią i pogrzebane. Nie dokonało się ludobójstwo, ale kulturobójstwo – nikt się jednak nie przejął losem jakiś biedaków, kiedy realizowane były 5-letnie plany, a ludzie potrzebowali pracy. Maria, która spędzała życie na pielęgnowaniu swojej kultury, opiewaniu wspaniałości prostego życia, przywiązana do niej duchowo, wyobrażeniowa, zmysłowo – została przesadzona do betonowego osiedla w Tarnobrzegu.. Wyglądając przez okno na chodniki i rabatki pisała lamenty po dawnym świecie. Choć nigdy sama by się tak nie nazwała – była feministką i charyzmatyczną liderką. Prowadziła Zespół Pieśni i Tańca Lasowiak, w jej domu zawsze odbywały się warsztaty, spotkania, prowadziła zajęcia z haftu, wyszywania, malarstwa, opowiadała o kulturze. Chciałabym, żeby tak jak Papusza przybliżyła ludziom Romów, tak żeby Kozłowa przybliżyła Lasowiaków i ich filozofię życia., ich język i ich uniwersum. Pozostał po niej tomik wierszy „Całuję Cię, ziemio…”. – będzie mnie prowadził po jej wrażliwości, postaram się zrozumieć jej miłość do łąk, ziemi, lasów i swojej chaty.